As avaliacións de diagnóstico previstas para 4º de Primaria e 2º da ESO están a xerar crecente preocupación nos centros educativos. A súa aplicación implica unha importante mobilización organizativa, consumo de recursos e carga adicional para o profesorado, ao tempo que se cuestiona a utilidade real destas probas para a mellora do sistema educativo.
Trátase, ademais, de probas que non teñen efectos académicos individuais: non puntúan, non inflúen na avaliación final e non constan no expediente do alumnado. Este carácter meramente informativo intensifica as dúbidas sobre o seu impacto real e sobre a proporcionalidade entre o esforzo que requiren e os resultados que ofrecen.
Unha organización que recae nos centros
A aplicación das avaliacións de diagnóstico implica tarefas adicionais que recaen directamente nos centros educativos. Entre outras, supón:
- reorganización de horarios
- planificación de espazos
- coordinación interna
- supervisión do alumnado
- adaptacións para alumnado con necesidades específicas
- corrección de partes non automatizadas
- introdución e revisión de resultados
Estas tarefas súmanse á actividade lectiva habitual e á carga burocrática existente, incrementando a presión organizativa nos equipos directivos e no profesorado.
Consumo de recursos e impacto nas clases
Nalgúns centros, as probas desenvolveranse ao longo dunha semana e en formato dixital. Isto implica reservar aulas de informática e dispositivos, o que limita o seu uso por parte doutros grupos.
Esta situación pode afectar ao desenvolvemento normal das clases, especialmente en materias como tecnoloxía ou dixitalización, nas que o acceso aos ordenadores é imprescindible. Durante os días de aplicación das probas, parte do alumnado ve alterada a súa programación habitual e outros cursos poden quedar sen recursos necesarios para a súa actividade ordinaria.
Unha utilidade pedagóxica cuestionada
As avaliacións de diagnóstico teñen carácter informativo e non teñen consecuencias académicas individuais. A propia normativa establece que:
- non puntúan
- non contan para a avaliación final
- non constan no expediente do alumnado
- non teñen efectos académicos individuais
Este carácter limitado fai que unha parte do profesorado cuestione a súa utilidade real, especialmente cando xa existe avaliación continua ao longo de todo o curso e cando os resultados non teñen unha aplicación directa na práctica docente.
Tamén se cuestiona o feito de que o profesorado deba corrixir probas externas que non deseña nin utiliza posteriormente no proceso de ensino-aprendizaxe.
Non é formación do profesorado
Nalgúns casos, a participación nestas probas está a ser vinculada a recoñecemento como actividade formativa. Porén, unha parte do profesorado considera que a corrección de probas estandarizadas externas non supón unha mellora da práctica docente nin unha formación real.
Corrixir probas alleas ao traballo de aula, que non foron deseñadas polo propio profesorado e que non teñen aplicación directa na docencia, non pode equipararse a procesos de formación pedagóxica. Esta interpretación abre un debate sobre o propio concepto de formación permanente e sobre a necesidade de preservar o seu valor.
Un debate que tamén chega ás familias
O feito de que estas avaliacións non teñan efectos académicos nin consten no expediente do alumnado está a xerar tamén reflexión entre as familias sobre a súa utilidade. Nalgúns casos, ante o carácter meramente informativo das probas e o impacto organizativo que supoñen, chega a ser comprensible que se cuestione a súa participación.
Esta situación evidencia a necesidade de clarificar o papel destas avaliacións e o seu impacto real na mellora do sistema educativo.
É necesario revisar o modelo de avaliación
As avaliacións externas poden ser ferramentas útiles se achegan información relevante e se desenvolven con recursos suficientes. Porén, a aplicación actual das avaliacións de diagnóstico está a xerar:
- aumento da carga organizativa nos centros
- consumo de recursos informáticos
- alteración do funcionamento habitual das aulas
- traballo adicional para o profesorado
- escasa utilidade práctica dos resultados
- ausencia de efectos académicos individuais
A mellora do sistema educativo require avaliacións útiles, proporcionadas e respectuosas co funcionamento dos centros. Cando o esforzo organizativo é elevado e o impacto educativo é limitado, resulta necesario revisar o modelo.
O ensino público precisa ferramentas que contribúan realmente á mellora educativa, non probas que incrementen a carga de traballo sen un retorno claro para o profesorado, o alumnado e os centros.
Reivindicacións de CUT Ensino
Ante esta situación, desde CUT Ensino reclamamos a compensación do traballo extraordinario derivado da súa aplicación e corrección. Tamén demandamos que calquera avaliación externa teña unha utilidade pedagóxica real, non altere o funcionamento ordinario das aulas e non consuma recursos necesarios para o desenvolvemento normal da actividade lectiva. Do mesmo xeito, consideramos necesario clarificar o carácter non académico destas probas e ofrecer información transparente ás familias sobre o seu alcance e efectos.
